Wat is een koudbloedig dier?

Een koudbloedig dier is een dier dat zijn lichaamstemperatuur niet (of nauwelijks) zelf op peil houdt, maar afhankelijk is van de warmte uit zijn omgeving. De wetenschappelijke term is liever wisselwarm (poikiloterm) of ectotherm: het lichaam krijgt zijn warmte van buiten. Het tegenovergestelde zijn gelijkwarme of warmbloedige dieren, zoals zoogdieren en vogels. Die maken zelf warmte aan.

Waarom ‘koudbloedig’ misleidend is

De naam suggereert dat het bloed altijd koud is, maar dat is niet zo. Een hagedis die zich in de zon opwarmt, kan een lichaamstemperatuur hebben die net zo hoog is als die van een zoogdier. Wat verschilt, is hoe het dier aan zijn warmte komt. Een koudbloedig dier gebruikt de omgeving, zoals de zon, warm water of een warme steen, terwijl een warmbloedig dier zijn warmte zelf produceert door middel van stofwisseling.

Welke dieren zijn koudbloedig?

• Reptielen: slangen, hagedissen, schildpadden en krokodillen.

• Amfibieën: kikkers, padden en salamanders.

• Vissen: de meeste soorten.

• Insecten, spinnen en andere ongewervelden.

Er zijn uitzonderingen. Sommige grote vissen, zoals tonijn en bepaalde haaien, kunnen delen van hun lichaam warmer houden dan het omringende water. Ook onder de zoogdieren zijn er opvallende gevallen: de naakte molrat is een bijzonder voorbeeld van een zoogdier dat zijn temperatuur veel minder strak regelt dan de meeste andere zoogdieren.

Hoe regelt een koudbloedig dier zijn temperatuur?

Door gedrag. Een reptiel dat het te koud heeft, gaat in de zon liggen of zoekt een warme plek. Wordt het te heet, dan kruipt hij in de schaduw of in een hol. Veel koudbloedige dieren worden bij lage temperaturen traag. Dat zie je ook bij dieren in de natuur die in de winter in een soort winterrust gaan.

Voordelen en nadelen

Voordelen: koudbloedige dieren hebben een lage stofwisseling en hebben daardoor veel minder voedsel nodig dan warmbloedige dieren van dezelfde grootte. Een slang kan bijvoorbeeld weken zonder eten.

Nadelen: ze zijn afhankelijk van hun omgeving. Is het te koud, dan worden ze sloom en kunnen ze niet goed eten of verteren. Zijn ze te warm, dan raken ze oververhit.

Wat betekent dit als je een koudbloedig huisdier wilt?

Als je een reptiel of amfibie houdt, moet je de omgeving zo inrichten dat het dier zijn temperatuur zelf kan regelen:

• Een temperatuurgradiënt. Maak in het verblijf een warme en een koelere zone, zodat het dier kan kiezen.

• De juiste verwarming en verlichting. Veel reptielen hebben warmte en UV-licht nodig, afhankelijk van de soort.

• Meten is weten. Gebruik thermometers en hygrometers om de temperatuur en vochtigheid te controleren.

• Kies een soort die bij je past. Informeer je vooraf over de verzorging van de soort die je wilt houden, en kies uitsluitend voor dieren die niet beschermd zijn en waarvan de herkomst klopt.

Houd er ook rekening mee dat een koudbloedig dier niet altijd ‘makkelijk’ is. De technische eisen voor verwarming en verlichting vragen kennis en een investering.

Veelgestelde vragen

Zijn alle reptielen koudbloedig?

Ja, in de betekenis dat ze afhankelijk zijn van externe warmte. Sommige reptielen kunnen via gedrag en omgeving wel een vrij stabiele temperatuur bereiken.

Is een vis koudbloedig?

Over het algemeen wel. Vissen nemen de temperatuur van het water aan. Daarom is een stabiele watertemperatuur in een aquarium belangrijk.

Wat is het tegenovergestelde van koudbloedig?

Warmbloedig of gelijkwarm: dieren die hun eigen lichaamstemperatuur constant houden, zoals zoogdieren en vogels.